Czynność oddechowa u zdrowej osoby przebiega odmiennie w czasie snu oraz czuwania. Osoba śpiąca oddycha wolniej oraz głębiej. Najbardziej znanym zjawiskiem będącym atrybutem snu jest chrapanie.

Chrapanie jest zjawiskiem akustycznym towarzyszącym wibracji tkanek miękkich gardła, a zwłaszcza podniebienia miękkiego, pod pływem przepływającego powietrza. Chrapanie może być dokuczliwe dla najbliższego otoczenia, ale również dla osoby chrapiącej. Pacjenci  często skarżą się na zmęczenie w ciągu dnia, tłumacząc to złym snem bądź niewysypianiem.

Patologiczna senność osób chrapiących  może powstawać w wyniku zaburzeń struktury snu w efekcie zaburzeń czynności oddechowej. Chrapanie prowadzi do wzrostu oporów w najwęższych miejscach dróg oddechowych w efekcie prowadząc do zmniejszenia bądź chwilowego braku przepływu powietrza. U części  chorych  możemy wyróżnić  wzmożony opór dróg oddechowych (UARS upper airway resistance syndrome). W skrajnie nasilonych sytuacjach mamy do czynienia z obturacyjnym bezdechem sennym (OSAS-obturative sleep apnoe syndrom), podczas którego przepływ powietrza całkowicie ustaje.

Istnieją 3 typy zaburzeń oddechowych: ośrodkowy, obwodowy oraz mieszany. Z punktu widzenia laryngologicznego istotne znaczenie ma postań obwodowa. Centralna postać wiąże się zwykle ze zmianami w ośrodkowym układzie nerwowym zwłaszcza w obrębie pnia mózgu. Zespół obturacyjny bezdechu sennego jest znacznie częstszy i definiuje się jako zanik przepływu powietrza dłużej niż 10 sekund powtarzający się kilkukrotnie w czasie godziny. Postać ta występuje u 2% kobiet i 4% mężczyzn po 30 roku życia, ale dotyczyć może w 30% również dzieci.

Naturalne przeszkody w jamie nosa oraz powiększone struktury anatomiczne w obrębie gardła środkowego (cieśni gardła) mogą wywoływać zespoły bezdechu. Dodatkowo niezmiernie ważnym jest zachowanie  prawidłowej masy;  osoby otyłe z grubą szyją są bardziej podatne na zaburzenia snu.

Szeroko pojęte zaburzenia drożności nosa sprzyjają zmianie toru oddechowego z nosowego na ustny; sprzyjają chrapaniu i mogą prowadzić do bezdechu. Takie schorzenia jak:

  • skrzywienie przegrody nosa
  • stany zapalne jam nosa (w tym alergie)
  • przerost małżowin nosowych
  • guzy łagodne części nosowej gardła
  • przerost adenoidu (migdałka gardłowego)
  • przerost błony śluzowej gardła środkowego, a zwłaszcza łuków podniebiennych wraz z dużymi migdałami podniebiennymi

mogą wywoływać zespoły bezdechu sennego.

W konsekwencji tego stanu dojść może do spadku wysycenia krwi tlenem. Średnio saturacja we krwi spada do 80%, w skrajnych przypadkach do 50%. Tak znaczne niedotlenienie może upośledzać pracę serca, mózgu oraz innych narządów, a w skrajnych wypadkach prowadzić do zatrzymania czynności serca.

Najczęstsze objawy to: uczucie stałego zmęczenia w ciągu dnia, zaburzenia popędu seksualnego, suchość w jamie ustnej, zaburzenia koncentracji, wahania emocjonalne, depresje. Objawy te prowadzić mogą do zaburzeń w postaci nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwiennej serca, udaru mózgu oraz zaburzenia rytmu serca.

Leczenie zachowawcze bądź operacyjne  u każdego chorego wymaga indywidualnego podejścia i wyboru optymalnej metody leczenia w oparciu o stan ogólny chorego. Metody  niezabiegowe stosowane w leczeniu to nCPAP- podanie powietrza o ciśnieniu podniesionym o 5-10 cm słupa wody w stosunku do atmosferycznego w celu pokonania oporów powstałych w drogach oddechowych (nCPAP – nasal continous, positive airway pressure). Leczenie ma charakter tylko objawowy. Leczenie chirurgiczne opiera się na korekcji skrzywionej przegrody nosa oraz małżowin nosowych dolnych, usunięciu polipów, chirurgia endoskopowa zatok przynosowych, plastyce języczka i podniebienia miękkiego (LAUP). U części chorych możemy wykonać  plastykę podniebienia wraz z usunięcie migdałków podniebiennych (UPPP). W skrajnych przypadkach zaleca się wykonanie tracheotomii w celu zabezpieczenia drożności dróg oddechowych.

dr n. med. Maciej Pabiszczak